- تعداد نمایش : 177
- تعداد دانلود : 88
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1905
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7980
سال : 18
شماره : 9
شماره پی در پی : 115
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 115
معرفی نسخۀ خطی دیوان مصور تهرانی-مشهدی و تحلیل آن بر مبنای سبکشناسی لایه ای
صفحه
(185
- 205)
اعظم ذبیحی هدک ، حسن دلبری (نویسنده مسئول)، میلاد جعفرپور
تاریخ دریافت مقاله
: تیر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: مهر 1404
چکیده
زمینه و هدف: معرفی شاعران و شعر آنان و تصحیح نسخه های خطی به ویژه دستنوشته های تکنسخه جزء اولویتهای پژوهشگران برای کمک به احیای زبان فارسی است. دیوان مصور تهرانی شاعر و نقاش دورۀ قاجار تکنسخه موجود در گنجینه نسخ خطی آستان قدس رضوی است که تصحیح نشده است البته نسخه ای ناقص از این اثر در کتابخانۀ بانکیپور هندوستان نیز وجود دارد. هدف این پژوهش بررسی نسخه خطی دیوان مصور تهرانی بر مبنای سبکشناسی لایه ای است.
روشها: پژوهش حاضر بررسی نسخه خطی بر اساس مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است. و در بخش بسامد عناصر سبکی از روش آماری استفاده شده است.
یافته ها: اشعار مصور علاوه بر این دو نسخه در جنگهای و تذکره های دورۀ قاجار یافت میشود. این پژوهش ضمن معرفی مختصر مصور تهرانی و دیوان شعر او، اشعار وی را از حیث سبکشناسی لایه ای در پنج لایۀ آوایی، واژگان، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک بررسی و تحلیل کرده است. شعر مصور از نظر سبکشناسی در لایۀ آوایی، موسیقی و سطح آوایی مطلوبی است. در لایۀ واژگانی بسامد زیاد واژگان رسمی، سبک وی را آموزشی و رسمی کرده است و از گفتگوی خودمانی و صمیمی در شعر وی اثری نیست. واژگان نشاندار در شعر مصور نزدیک به صفر است و کاربرد فراوان واژه های بی نشان درجۀ سبکی وی را صفر و نوع سخنش را رسمی میکند که بیشتر مناسب فضای درباری است.
نتیجه گیری: کاربرد بیشتر واژگان ذهنی و تیره، نسبت به واژگان روشن و حسی، شعر وی را کلینگر و فلسفی کرده است. در سطح نحوی حروف اضافه در معنی قدیمی و «ش» ضمیر فاعلی، نمونه آرکاییک در سطح نحوی شعر وی است. ایدئولوژی شعر وی در غزلیات عاشقانه- عارفانه و در قصاید جهانبینی قدرت است.
کلمات کلیدی
مصور تهرانی-مشهدی
, نسخه خطی
, تصحیح
, سبکشناسی لایه ای.
- حیدرنژاد، یوسف. عالمی، خدیجه. نعمتی، نورالدین. (1404). سبکشناسی لایۀ ایدئولوژیک اشعار اقبال لاهوری در ماهنامۀ طلوع اسلام. سبکشناسی نظم و نثر فارسی، سال هجدهم، شماره پنجم، صص 69 تا 88.
- دیوانبیگی شیرازی، احمد (1366). حدیقه الشعراء در شرح حال و آثار شاعران و عارفان و صوفیان و هنرمندان و دانشمندان دورۀ قاجار از سال 1200 تا 1300 هجری قمری. تصحیح و تکمیل و تحشیۀ دکتر عبدالحسین نوائی. ج3. چ1. تهران: زرین.
- رازی، شمس بن قیس الرازی (1373). المعجم فی معاییر اشعار العجم. به کوشش سیروس شمیسا. چ1. تهران: فردوس.
- زرقانی، سیدمهدی (1383). چشمانداز شعر معاصر ایران. چ3. تهران: انتشارات ثالث.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا (1398). موسیقی شعر. چ19. تهران: آگه.
- شعری اصفهانی، طاهربن زین العابدین (1272 ق). گنج شایگان چاپ سنگی. تهران: دارالطباعه رضا قلیخان هدایت.
- شمیسا، سیروس (1374). بیان و معانی. چ1. تهران: انتشارات فردوس.
- صفری آق قلعه، علی (1390). نسخه شناخت. چ1. تهران: پژوهشنامه نسخه شناسی نسخ خطی فارسی.
- طهرانی، الشیخ آقا بزرگ (1403ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه. ج 9. چ3. بیروت: دارالاضواء.
- فاضل هاشمی، محمدرضا (1380). فهرست کتب خطی کتابخانۀ آستان قدس رضوی و مرکز اسناد آستان قدس رضوی .ج17. چ1. مشهد: آستان قدس رضوی.
- فتوحی، محمود (1391). سبکشناسی نظریه ها، رویکردها و روشها. چ1. تهران: سخن.
- مایل هروی، نجیب (1369). نقد و تصحیح متون مراحل نسخه شناسی و شیوه های تصحیح نسخه های خطی فارسی. چ1. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
- مرندی، فریبا. عدلپرور، لیلا. فلاحتخواه، فرهاد. (1402). بررسی سبکشناسی لایه ای اشعار سلمان هراتی. مجله بهارستان سخن، سال بیستم، شماره 60، صص53 تا 78.
- مصوّر، علیقلی رضاقلی. (1248ق). دیوان مصوّر تهرانی کتابخانۀ آستان قدس رضوی. شماره بازیابی 19397.
- مصوّر، علیقلی رضاقلی (1247). دیوان مصوّر تهرانی نسخۀ خطی موجود در کتابخانۀ بانکیپور خدابخش هند. شماره بازیابی 1990.
- موسوی ننه کران، میرفخرالدین (1398). 313 شاعر. چ1.تهران: کتاب قدسیان.
- هدایت، رضاقلی خان (1382). مجمع الفصحاء. به کوشش مظاهر مصفا. ج2. چ2. تهران: امیرکبیر.
- همایی، جلال الدین (1389). فنون بلاغت و صناعات ادبی. چ1. تهران: اهورا.